NAMAZIN MAZERETİ VAR MIDIR?
İslam dininde imandan sonra en önemli ibadetler arasında yer alan namaz, Müslüman’ın Allah ile bağını canlı tutan temel bir kulluk bilincidir. Namaz; bedenin, dilin ve kalbin aynı anda Allah’a yönelmesiyle gerçekleşen, insanın hayatına anlam ve istikamet kazandıran bir ibadettir. Bu nedenle Hz. Peygamber (s.a.s.), namazı “dinin direği” olarak nitelendirmiştir.
Kuran-ı Kerim’de, namazın titizlikle eda edilmesi emredilmiş; onun insanı kötülüklerden alıkoyan yönüne (Ankebût 45) dikkat çekilmiştir. Maun suresinde ise; gösteriş için yapılan, ruhu boşaltılmış ibadetler eleştirilmiştir. Bu bağlamda, bir mümin namaz kılmasına rağmen günahlara devam ediyorsa; namazın dış biçiminden ziyade özüne, yani huşû ve samimiyetine odaklanması gerektiği hatırlatılmıştır.
Namazın özünde Allah’ı anma ve O’na yönelme vardır. Namazın farz, vacip ve sünnetlerinde yer alan fiiller, bu manevi şuuru destekleyici niteliktedir. Bu fiilleri, fiziksel olarak yerine getiremeyenler; güçleri nispetinde namazlarını eda ederler.
Ayakta duramayanların oturarak, oturarak kılamayanların yatarak, hatta yalnızca ima ile dahi olsa namaz kılmaları esastır. Bu yönüyle namaz, her Müslüman’ın içinde bulunduğu şartlara göre de olsa, mutlaka yerine getirebilmesi gereken bir ibadettir.
Diğer ibadetlerle karşılaştırıldığında, namazın mazeret kabul etmeyen yönü daha açık biçimde görülür. Sağlığı yerinde olmayan kimse oruçtan muaf tutulabilir; zekât ve hac ise maddi imkânı olmayanlara farz değildir. Oysa namaz, şartlara göre kolaylaştırılır; fakat tamamen terk edilmez.
Kuran’da savaş ve tehlike durumlarında bile namazın terk edilmemesi, ancak kolaylaştırılması emredilmiştir (Bakara 239; Nisa 101–102). Savaşta nöbetleşe kılınması, tehlike anında binek üzerinde veya yaya olarak kılınması emredilmiştir. Bunlar, namazın Müslüman’ın hayatıyla iç içe olduğunu gösterir.
İma ile dahi olsa, namaz kılamayacak derecede hasta olmadıkça; uyuyakalmak veya unutmak dışında namaz ertelenemez. Nitekim Allah Rasûlü (s.a.s.), “Biriniz uyuyakalır veya unutur da namazını vaktinde kılamazsa, hatırladığı anda kılsın” Buhari) hatırlatması; irade dışı durumlar haricinde namazın ertelenemeyeceğini göstermektedir.
Hz. Peygamber, sevindiğinde şükür secdesine yönelir; bir sıkıntıyla karşılaştığında hemen namaz kılmayı tercih ederdi. Bu tutum, namazın mümin için bir dayanma imkânı ve manevi sığınak olduğunu gösterir.
Kuran’ın namazı kötülüklerden alıkoyan bir disiplin olarak sunması (Ankebût 45) boşuna değildir. Oruç yılda bir ay, hac ömürde bir kez, zekât ise yılda bir defa yerine getirilirken; namaz günde beş kez tekrarlanan sürekli bir eğitimdir. Bu durum, kulun her an Allah’ın gözetimi altında olduğu bilincini pekiştirir. Ayrıca namaz; sağlık ve maddiyata bakılmaksızın, herkesin yerine getirebileceği bir ibadettir.
“Biraz önce Allah’ın huzuruna durdum; birazdan yine duracağım” düşüncesi, insanı kötülüklerden uzak tutar. Zaten Hz. İbrahim atamız da, şöyle niyaz ediyordu: “Rabbim! Beni ve neslimi namazı devamlı kılanlardan eyle” (İbrahim 40).
(Yararlanılan Kaynaklar: TDV Kur’an Yolu Tefsiri, Din İşleri Yüksek Kurulu, Hayrettin Karaman–İslâm’da İbadet ve Ahlâk)
