KURAN VE SÜNNETTE FAİZ
Türkçede “faiz”, Arapçada “riba”; borç verilen bir parayı veya malı, belli bir süre sonunda fazlasıyla geri almaktır. Borçlunun, alacaklısına ödemek zorunda bırakıldığı meşru olmayan, karşılıksız ve hak edilmeyen fazlalıktır. Alın teri dökmeden, emek vermeden, haksız yoldan kazanç elde etmektir.
Kuran-ı Kerim, faizin yasaklanmasında tedricî (aşamalı, alıştırıcı) bir yol takip ederek faize karşı önce sitem ve uyarıda bulunmuş, daha sonra açık ve kesin bir ifade ile onu yasaklamıştır. Faizde ısrar etmenin, Allah’a ve Rasûlüne bir nevi savaş açma olduğunu bildirerek veya faiz uygulamasının farklı yönlerine dikkat çekerek bu yasağı teyit etmiştir.
Kuran’ın benimsediği bu aşamalı yöntem, içkinin dört ayrı ayetle haram kılınmasıyla benzerlik göstermekte olup bunun da İslâm’ın yaygınlık kazanmış sosyal hastalıklar karşısında uyguladığı metodun tabii bir sonucu olduğu şüphesizdir.
Bakara suresinin 275-281’inci ayetleriyle her türlü faiz kesinlikle yasaklanmıştır. Faiz yiyenler, mahşerde ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkacakları; alış-verişin helal, faizin ise haram kılındığı; faizin kazancı eksilteceği, zekât ve sadakaların ise bereketlendireceğini vurgulayan bu ayetlerle faiz kesin olarak yasaklanmıştır.
Peygamber Efendimiz (s.a.s), Veda Hutbesinde, insanlığın yolunu aydınlatacak tavsiyelerde bulunmuştur. Birtakım haramlara ve sapmalara karşı ümmetini ve bütün insanlığı uyarmıştır. “Cahiliyeye ait her şey ayaklarımın altındadır” diyerek bir daha dönülmemek üzere yasakladığı hususlardan biri de faiz idi. Hz. Peygamber, faizin her çeşidini ayakları altına aldığını ilan ederek müminlere şöyle seslenmiştir: “İyi bilin ki faizin her çeşidi kesinlikle haramdır, kaldırılmıştır” (Müslim).
Faize karışan asıl tarafların, aracıların ve yardımcı olanların hepsi; Allah Rasûlü tarafından lanetlenmişlerdir! Faiz yiyene ve yedirene, faizi yazana ve şahit olanlara da lanet ettikten sonra, onların günahta eşit olduklarını (Müslim) belirtmiştir.
Faizin her türünü kesin olarak haram kılan İslamiyet, faizli işlemleri en büyük günahlardan saymıştır. Allah’ın bütün emir ve yasakları kullarının dünyada huzurlu, ahirette mutlu olmalarına yöneliktir. İslam’ın faizi haram kılmasında da hem birey, hem de toplum açısından birçok hikmetler vardır.
Faiz, yalnızca malın değil, aynı zamanda ömrün de bereketini azaltır. Faiz yüzünden ortaya çıkan nice iflaslar, intiharlar, dağılan yuvalar, heba olan hayatlar vardır. Faizin yaygın olduğu toplumlarda, dar gelirliler ve yoksullar ezilir. Zenginle fakir arasındaki uçurum gittikçe derinleşir. Allah rızası için borç verme ve yardımlaşma gibi erdemli davranışlar ortadan kalkar. Sonuçta, meşru olup olmadığına bakmaksızın kazanç elde etmeye çalışmak, toplumda büyük huzursuzluklara sebep olur.
Faize bulaşan kişi, emeksiz ve kolay yoldan kazanç elde ettiğini zannetse de, aslında kaybetmektedir. Nitekim Cenâb-ı Hak, Kuran-ı Kerim’de “Allah, faizle elde edilen malı mahveder; zekâtı ve sadakası verilen malı ise artırır” (Bakara 276) buyurmaktadır. Zira zekât ve sadaka verenin malı bereketlenip artar. Kalbi huzurla, amel defteri sevapla dolar. Faiz ise, servetin bereketini ortadan kaldırır. Sahibine günahtan başka kazanç sağlamaz. Hem maddî hem de manevî anlamda iflasını hazırlar.
Allah Rasûlü; “Faiz yoluyla mal çoğaltan hiç kimse, malının hayrını göremez” (İbn Mâce) buyurarak; faizin eninde sonunda sahibine kaybettireceğini bildirmektedir.
Şu geçici dünya hayatında, fazla kazanmaktan ziyade; helalinden kazanarak, helal yolda harcama gayretinde olmak gerekir. Mahşer günü, malını nereden kazanıp nereye harcadığının hesabını vermek zorunda kalınacağı; yine, Allah ve Rasûlü tarafından faizcilere karşı savaş açıldığını haber veren Bakara suresinin 279’uncu ayeti asla unutulmamalıdır!
(Yararlanılan Kaynaklar: TDV İslam Ansiklopedisi, TDV Kuran Yolu Tefsiri, Sorularla İslamiyet-İslam’da Faizin Yasaklanması, Diyanet Hutbe-Faiz Haramdır)
Hazırlayan: Bahtiyar Budak–Emekli Edebiyat Öğretmeni
